Hoe een nieuwsblad een onopgeloste moord weer op de agenda krijgt

H’VELD-G’DAM – Uitputtende, verdiepende journalistiek op hyperlokaal niveau. De redactie van nieuwsblad Het Kompas Hardinxveld-Giessendam.nl heeft sinds februari de tanden gezet in een tien jaar oude geruchtmakende en onopgeloste moordzaak. Bijna negen maanden veldwerk heeft geresulteerd in een unieke reeks van elf artikelen. Waarom lokale journalistiek nog steeds het verschil kan maken.

Alex Monster, adjunct-hoofdredacteur bij BDUmedia, verdiepte zich de voorbije maanden in de moord op Johan de Waal uit Boven-Hardinxveld. Monster -inwoner van de regio- maakte daarbij gebruik van zijn lokale kennis en netwerk. Hij bouwde in het dorp aan relaties, zocht direct betrokkenen uit de omgeving van Johan de Waal op en probeerde zijn weg te vinden in een zaak die in het dorp extreem gevoelig ligt.

Monster: ,,Ons redactiekantoor ligt aan het Kanaal van Steenenhoek. Ik hoef maar naar buiten te kijken en zie het water waarin Johan de Waal een paar kilometer verderop is gevonden. Zijn moordzaak is zo’n gespreksonderwerp dat nog steeds regelmatig terugkomt op onze redactie. Zelfs nu nog, bijna tien jaar na dato. 

Persoonlijk heeft de zaak me nooit losgelaten.”

Uitputtend onderzoek

Hij doelt op de mysterieuze verdwijning. De vermeende ruzie op het erf. Alle verhalen over Johan de Waal. Een hork. Een etterbak. Sociaal onbehouwen. Eigenzinnig. Maar ook: hulpvaardig. Hunkerend naar liefde. Het dorp dat volop speculeert over zijn vermissing. De tip dat de politie maar eens in de giertank op het boerenerf moet kijken. Het leeghalen van die bewuste tank. Zonder resultaat. De zoektochten in de weilanden. De uiteindelijke vondst van het lichaam door lokale vissers. Het lijk, verzwaard met beton. De mysterieuze voorwerpen bij het lichaam. Het uitputtende onderzoek van het rechercheteam. De vermeende doorbraak in de zaak met de aanhouding van twee Hardinxvelders. Het bericht dat de twee geen verdachten meer zijn. Het sluiten van het politieonderzoek. Een onopgeloste moord. In politiejargon: een cold case. Het dorp dat zich als een oester zou sluiten, buitenstaanders in vertwijfeling achterlatend. Monster: ,,Weten inwoners wie Johan de Waal vermoord heeft, zoals oud-burgemeester Maria Wiebosch-Steeman van Hardinxveld-Giessendam stellig zegt?”

De zaak ligt nog steeds extreem gevoelig in Boven-Hardinxveld.

Alex Monster

In maart besloot Het Kompas Hardinxveld-Giessendam.nl de stilte te doorbreken. Monster stortte zich namens het redactieteam op de zaak en had daarbij verschillende verhaallijnen in gedachten. Welke rollen waren er in dit dossier? De lokale journalist maakte een quicklist met behulp van zijn netwerk. Met superstip bovenaan het lijstje: het rechercheteam. Daar kort achter: de toenmalige verdachten. Verder: de buurvrouw waar Johan de Waal at op de avond van zijn vermissing. De neef waar De Waal bijna dagelijks meehielp op diens boerderij, tot op de dag van zijn vermissing aan toe. De zussen die een moeizame verstandhouding hadden met hun broer. De burgemeester die in de zaak haar rol als burgermoeder probeerde te vervullen. De predikant die veel pastoraal werk deed in het moorddossier. De vissers die het stoffelijk overschot wisten te vinden. De begrafenisondernemer die onder bijzondere omstandigheden haar werk verrichtte. NRC-journalisten die dagen in het dorp rondhingen en hun indringende reportage in de krant én een boek publiceerden. 

Extreem gevoelig

Monster: ,,Maar dan: de volgende stap. De zaak ligt nog steeds extreem gevoelig in Boven-Hardinxveld. Maakt veel emoties los. Hoe benader je mensen die iets over De Waal of de zaak kunnen vertellen? Strategie, communicatie en benadering bleken sleutelwoorden. Enkele betrokkenen staken meteen van wal, anderen moesten lang nadenken over het verzoek om in gesprek te gaan. Sommigen haakten om uiteenlopende redenen af (‘geen behoefte’, ‘te gevoelig’). De vele gesprekken leverden weer nieuwe lijntjes op. Naar vrienden, kennissen en anderen die een rol speelden in de zaak of het leven van De Waal.”

,,Tijdens de gesprekken kwamen talloze scenario’s op tafel en kreeg ik een tegenstrijdig beeld van de zaak. Inwoners van Boven-Hardinxveld zouden weten wie Johan de Waal vermoord heeft, anderen geloofden daar helemaal niet in. Met leden van het rechercheteam besprak ik eind augustus de wederzijdse intenties, verwachtingen, werkwijze en aanpak. Ze lieten weten dat zij de artikelenreeks als een ‘opsporingsmiddel’ zien en daarom was ook het Openbaar Ministerie inmiddels nauw bij de zaak betrokken.”

Uiteindelijk wordt de zaak Johan de Waal een olievlek. Een vlek die groter wordt als Monster erin wrijft. ,,Betrokkenen hopen dat die vlek ooit weggepoetst wordt. Met andere woorden: dat de moord wordt opgelost. We zullen zien of het zover gaat komen.”

Lokale journalistiek blijft waardevol

Wat de uitkomst ook is, de minimaal tien artikelen in de reeks hebben BDUmedia en Monster nu al veel opgeleverd. ,,De voorbije maanden heb ik wederom mogen ontdekken hoe waardevol journalistiek op lokaal niveau is. In deze zaak had ik het voordeel dat ik de moordzaak, de regio en haar inwoners al goed kende. Daarbij kon ik de goede naam van ons lokale nieuwsblad (Het Kompas Hardinxveld-Giessendam.nl, red.) gebruiken. Een instituut in het dorp. Door deze combinatie van factoren was het mogelijk om journalistiek maatwerk te leveren.” 

De lokale journalistiek ligt vaak onder het vergrootglas. Kleine redacties, krappe budgetten, weinig diepgang en relevantie. Hoe kijkt Monster aan tegen deze geluiden? ,,De kritieken zijn bekend. Ook wij moeten dagelijks scherpe keuzes maken. Niettemin proberen we de kwaliteit van onze lokale journalistiek zo hoog mogelijk te houden.

Tijdens mijn journalistieke werkzaamheden in deze moordzaak had ik geen last van deadlinestress. Tegelijkertijd was het niet mogelijk om mezelf weken of maanden vrij te spelen om onderzoekswerk te doen. Daarvoor had ik teveel andere werkzaamheden die óók belangrijk waren. Ik moest dus in kleine stapjes werken. Deed mijn research en de interviews tussen andere bedrijven door. Kwestie van uitdenken, voorbereiden en organiseren. Die aanpak beviel perfect en leverde uiteindelijk een reeks artikelen op waarmee we lokaal écht het verschil kunnen maken. Ik hoop dat andere journalisten zich laten inspireren door deze aanpak en werkwijze. Je kunt als lokale verslaggever écht het verschil maken.”

Recommended Posts